Dwór Lipnicki

Dwór Lipnicki, który zwany jest też zamkiem bialskim - późnoklasycystyczny pałac znajdujący się w blisko centrum Bielska-Białej, w dzielnicy Biała Krakowska, przy ul. Żywieckiej. Wybudowany został w roku 1596 jako dwór starostów lipnickich. Obecny układ w całości wywodzi się z I poł. XIX w., kiedy był własnością Albrechta Habsburga. Od 1885 r. należy do Nazbierania Córek Bożej Miłości, pełniąc funkcję klasztoru oraz prowadzonego przez nie domu dla upośledzonych dzieci i kobiet. Pałac otacza zabytkowy park, aranżujący wspólnie zespół pałacowo-parkowy. 

Dwór Lipnicki do roku 1925 umiejscowiony był w granicach odrębnej wsi Lipnik. W latach 1499-1789 Lipnik był rezydencją starostwa niegrodowego zawierającego znaczne obszary między Sołą na wschodzie a Białą na zachodzie.

Nastał rok 1596. Starosta Piotr Komorowski zlecił budowę, w rejonie dolnego folwarku lipnickiego, małych rozmiarów dworu. Obiekt ten oprócz charakteru siedziby starostów wybudowany był z koncepcją o obronie. Miał ochraniać granicy między Rzecząpospolitą a monarchią Habsburgów na Białej, a także społeczeństwo przed beskidzkimi zbójnikami.

Na początku XIX wieku Dwór Lipnicki wszedł w mienie arcyksięcia Albrechta Habsburga, właściciela dóbr w Żywcu i księcia cieszyńskiego. Na jego zarządzenie był on przebudowany w stylu późnoklasycystycznym. W całości został zamazany początkowy układ budynku. Wokół Dworu został utworzony dużych rozmiarów park. Dwór przybrał formę pałacu.

W roku 1885 właściciel najpierw wydzierżawił, a następnie dał dwór Zgromadzeniu Córek Bożej Miłości, założonemu w 1868 r. w Wiedniu. Była to pierwsza placówka tego zakonu na ziemiach polskich.


W roku 1869 odnowiono dwór według planu Emanuela Rosta. Powstało następne piętro, dobudowano też od strony południowej kaplicę św. Hildegardy. Dwór Lipnicki miały okazję stać się konstrukcją na zarysie prostokąta z czterospadowym dachem, a środek fasady zaakcentowany jest portalem i dekoracją okien.


W 1869 roku, na piętrze powstał zakład naukowo-wychowawczy dla dziewcząt, który następnie przekształcono w gimnazjum z seminarium nauczycielskim. Rok 1909 przynosi kolejne metamorfozy: w obrębie kolektywu pałacowo-parkowego wybudowano trzypiętrowy obiekt, mieszczący szkołę prowadzoną przez zakon. Znajdziemy go od strony dzisiejszej ul. Broniewskiego,. Po II wojnie światowej mieściło się w nim III LO im. A. Asnyka. W 2001 r. pozostało reaktywowane Gimnazjum Zgromadzenia Córek Bożej Miłości, a rok później liceum. Obie szkoły zajęły obiekt przy ul. Broniewskiego.


Aktualnie w dworze mieści się klasztor Zgromadzenia Córek Bożej Miłości, jak również kierowany przez zakonnice - dom opieki dla upośledzonych dzieci i kobiet.

Zamek Sułkowskich

Zamek książąt Sułkowskich - jest największym i najstarszym zabytkiem miasta Bielska-Białej. Znajduje się we wschodniej cząstce Starego Miasta przy głównej trasie przebiegającej przez miasto.

Obiekt zamkowy był zbudowany w XIV wieku.. Inicjatorem powstania warowni był książę cieszyński Przemysław I Noszak. Przez następne stulecia służył jako rezydencja Piastów cieszyńskich. Jest standardowy zamek miejski, od początku przyłączony w układ fortyfikacji Bielska i będącego równocześnie najważniejszym elementem jego obwarowań. Pełnił także rolę śląskiej twierdzy granicznej, strzegąc granicy dzielnicowej i państwowej na Białej.


Końcem XVI wieku zamek zaczął się przekształcać w rezydencję szlachecką. Od 1572 r. zamek stanowi centrum administracyjno-gospodarcze państwa bielskiego (od 1752 r. Księstwo Bielskie) jak również rezydencję jego posiadaczy. Mnogie przebudowy bardzo zmieniały i zamazały byłe elementy stylowe obiektu. W latach 1855-1864 miała miejsce ostatnia przebudowa ( powstała m.in. eklektyczna fasada zwrócona ku pl. Bolesława Chrobrego). Od 1945 r. j na zamku znajduje się rezydencja Muzeum w Bielsku-Białej , wcześniej był własnością rodu Sułkowskich.


W muzeum można podziwiać XIX-wieczną reprezentacyjną klatkę schodową, galerię sztuki polskiej i europejskiej od XIV do XVII wieku, aulę militariów i sztuki myśliwskiej, salon muzyczny, salon biedermeierowski, wystawę malarstwa polskiego i europejskiego od XIX do XX wieku, wystawę współczesnej sztuki regionu, ekspozycję prezentującą dzieje zamku, Bielska, Białej i okolic, ekspozycję etnograficzną, wystawę grafiki przełomu XIX i XX wieku, galerię malarstwa portretowego od roku 1800 do lat trzydziestych XX wieku, wnętrza z prezentacją pamiątek po rodzinie Sułkowskich i salę z rycerzem - lapidarium.

Historia zamku

Według legendy w rejonie dzisiejszego zamku w Bielsku-Białej znajdował się gródek rozbójników napadających na podróżnych handlarzy. Książę opolski Kazimierz rozprawił się ze zbójcami i przejął gród. W jego miejscu wybudował zameczek myśliwski. Jak pokazał czas jest on rozbudowany do postaci dosyć obszernego zamku. Przy zamku rozwijało się miasto Bielsko.

Z XIV wieku wywodzą się najstarsze części zamku. Kolejne wieki zapoczątkowały stopniową rozbudowę i przemiany. Zamek jest typem zamku miejskiego, który od początku włączono w układ fortyfikacji Bielska. Stanowił on najsilniejszy element jego obwarowań. Przez stulecia wypełniał rolę śląskiej twierdzy granicznej, najpierw strzegąc granicy księstw dzielnicowych cieszyńskiego i oświęcimskiego, q od połowy XV wieku granicy państwowej czesko-polskiej. Pod koniec XVI wieku rola obronna zamku zanikała. Od tego czasu można dostrzec jak zamek zmienia się w rezydencję szlachecką. Aktualny wygląd zamku wywodzi się z czasów ostatniej przebudowy z drugiej połowy XIX wieku. Zatarła ona doszczętnie ówczesne elementy stylowe zamku. W latach 1899-1973, w rejonie widocznego współcześnie od strony wschodniej ceglanego muru oporowego, znajdował się szereg tzw. Bazarów Zamkowych aranżujących efektowną podbudowę architektoniczną dla bryły budowli. Bazary wyburzono w związku z poszerzaniem ulicy Zamkowej.

Przez ponad dwa wieki zamek służył jako jedna z siedzib władających Księstwem Cieszyńskim Piastów. Od 1572 roku miały okazję stać się centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego bielskiego państwa stanowego, którym rządzili przedstawiciele szlacheckich rodzin Promnitzów, Schaffgotschów, Sunneghów, Solmsów i Haugwitzów. Od roku 1752 zostało ono podniesione do rzędu księstwa i przeszło pod panowania rodu Sułkowskich. Księstwo Bielskie egzystowało do 1849 rok. Wtedy to podczas inaugurowania w Austrii nowoczesnego rozpadu administracyjnego, zlikwidowano stare struktury feudalne. Rejony Księstwa Bielskiego weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego. Sam obiekt zamkowy jak również liczne dobra w mieście pozostały w posiadaniu Sułkowskich do 1945 roku. Po II wojnie światowej zamek przejęty został przez Państwo Polskie i służył jako rezydencja wielu instytucji kulturalnych. Od 1983 roku jego jedynym użytkownikiem jest państwowe Muzeum w Bielsku-Białej. Najstarszy opis zamku znajduje się w urbarzu państwa bielskiego z 1571 roku:

"Po pierwsze jest zamek w mieście Bielsku położony, dobrze wymurowany, w nim 15 pokojów oraz izb, też 22 starannie utrzymane sklepione pomieszczenia, duże i małe, wraz z nowo wzniesionym murowanym budynkiem browaru i słodowni, który poza obrębem zamku, lecz tuż obok jest ulokowany, do tego przynależne stajnie, duży spichlerz, pralnia oraz izby kąpielowe, obok których woda przepływa. Dalej przy zamku tym jest sad duży z urodzajnymi owocowymi drzewami, w nim również wszelakie zioła w razie potrzeby uprawiane być mogą, obok także łąka, i jest też przy nich nowo założony ogród chmielowy, w nim około poczwórnego małdra chmielu rok w rok rosnąć może. Są też w dwóch miejscach dobre stawy do zamku należące, gdzie wody nie zbraknie, w których ryby zimową porą trzymać można".

źródło: Zamek Sułkowskich  wirtualne-bielsko.pl

Katedra św. Mikołaja

Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej jest jednym z największych kościołów wybudowanym w mieście Bielsko-Biała. Jest katedrą diecezji bielsko-żywieckiej. Budowla jest reprezentatywnym punktem miasta, wyśmienicie dostrzegalna z różnorodnych obszarów miasta. Znajduje się na Starym Mieście, przy pl. św. Mikołaja i leży na terenie Dekanatu Bielsko-Biała I - Centrum. Pełni również funkcję kościoła parafialnego (parafia św. Mikołaja). Jako datę powstania katedry podaje się lata 1443-1447, jednakże aktualny kształt uzyskała dopiero w 1912 r. Liczne przebudowy sprawiły, ze budowla posiada szczegóły wielu kierunków architektonicznych - od gotyku po modernizm. 

W latach 1443-1447 został wybudowany pierwszy kościół w stylu gotyckim. Fundatorem budowli był cieszyński książę Wacław I. Można przeczuwać, że pierwszy gotycki kościół powstał na miejscu drewnianego kościoła otoczonego cmentarzem. Budowa murowanej świątyni wiązała się z przesunięciem parafii z kościoła w Starym Bielsku do miasta Bielska. Także wtedy jej patron - św. Mikołaj - został patronem miasta.


W czasie od 1559 r. do 1630 r. kościół był zborem luterański. Ostatnim jego kapłanem był Jerzy Trzanowski - pisarz i kaznodzieja religijny. Następnie został przy użyciu siły przywrócony katolikom. Jednak w roku 1659 spłonął doszczętnie. Po pożarze był odnowiony sumptem bielskiego barona Juliusza Gotlieba Sunnnegha, który był fundatorem nowego, barokowego wnętrze. Kościół miały okazję stać się rejonem pochówków tej węgierskiej rodziny (luterańskiej).


W roku 1682 r. katedra pozostała napadnięta i obrabowana przez powstańczy oddział węgierski pod wodzą Imre Thökölego, który unicestwił przed kościołem proboszcza Krzysztofa Buriana.


W roku 1750 miał miejsce kolejny pożar. Piorun uderzył w świątynię - stopił dzwon, zegar wieżowy i spalił dach. Kościół pozostał odtworzony w latach 1751 - 1756. W roku 1783 r. zlikwidowano otaczający kościół cmentarz. Kościół pada ofiarą następnego pożaru w roku 1808.


Od roku 1752 r. kolatorami kościoła byli książęta bielscy - Sułkowscy. W latach 1815-1822 książę Jan Nepomucen ufundował nowe, barokowo-klasycystyczne wyposażenie. Przeżyło on do lat 60. XX wieku.


Od roku 1909 do 1912 roku miała miejsce daleko idąca przebudowa kościoła, wg zarysu architekta wiedeńskiego Leopolda Bauera. Rozszerzono nawy i wzniesiono neoromańską fasadę z 61-metrową wieżą.


W 1992 r. utworzono diecezję bielsko-żywiecką, a dotychczasowy kościół parafialny pw. św. Mikołaja wywyższono do rangi katedry.


Obecny wygląd kościoła pochodzi z przebudowy, która miała miejsce w latach 1909 - 1910 wg zarysu Leopolda Bauera. W tamtym czasie pojawiła się 61-metrową wieża, wydłużono nawę naczelną i dobudowano nawy boczne. Wieża bardzo przypomina włoską kampanilę ( dzwonnica kościelna , wydzielona z bryły kościoła i zbudowana obok niej - w przypadku Katedry Św. Mikołaja wieża nie była wydzielona.). Przypuszczalnym wzorem dla niej mogła być dzwonnica św. Marka w Wenecji.

Wieża dekorowana jest reprezentatywnymi gałęziami winnej latorośli, które są znakiem boskiej miłości i Kościoła. Na wieży, pokrytej w 1998 r. miedzianą blachą, mieści się zegar z roku 1918 .

Portal świątyni zdobi figura Chrystusa. Jest ona otoczona medalionami z wizerunkiem dwunastu apostołów, nad jakim wstawiono posągi św. Mikołaja, Jadwigi Śląskiej i św. Jana Nepomucena. Rzeźby stworzył współpracownik Otto Wagnera - Othmar Schimkowitz.

Na ścianie północnej możemy odnaleźć pamiątkową tablicę z nazwiskami parafian poległych w I wojnie światowej.

Wygląd wewnętrzny katedry, który jesteśmy w stanie oglądać dzisiaj, jest rezultatem kontrowersyjnych posoborowych zmian z lat 1965 - 1966. W tych latach budynek został pozbawiony niemal wszystkiego - pozostały wyłącznie konfesjonały z roku 1910. Zamalowane pozostały także upiększające ściany polichromie, które na szczęście powróciły w 1998 r. ( zrekonstruowano także freski w prezbiterium pochodzące z 1936 r.). W wyższej części nawy mieszczą się barwne, secesyjne witraże wiedeńczyka Rudolfa Harflingera z roku 1912.

Całkiem odrębną stylistykę prezentują witraże znajdujące się w niższej części nawy - nie ma w nich cienia monumentalizmu. Pozostały zrobione w 1894 r. w Pradze w pracowni C.L. Turckego. W roku 2009. w miejsce pustego okna zrobiony został nowy witraż. Przedstawia on Bł. Jana Pawła II, jest stylizowany na wcześniejsze XIX-wieczne witraże. Planowane jest stworzenie kolejnego witraża z portretem Kard. Stefana Wyszyńskiego.


Nawa centralna

W nawie centralnej i nawach bocznych zlokalizowane są stacje Drogi Krzyżowej z 1860r. Nad bocznym wejściem od północnej strony wisi portret bł. Jana Pawła II wykonany przez Piotra Kłoska.

Organy są produkcji firmy Rieger z Karniowa z 1920 roku. W roku 1952 pozostały one rozbudowane przez firmę Wacława Biernackiego z Krakowa. Posiadają aktualnie 51 głosów.

Na okolicznościowe nabożeństwa w prezbiterium wystawiane są figury Matki Boskiej z Dzięciątkiem i Najświętszego Serca Pana Jezusa pochodzące z usuniętych w latach 60. XXw. ołtarzy.

Nawa północna


W nawie północnej możemy dojrzeć obraz "Chrystus w Ogrójcu". Poniżej obrazu mieści się współczesny ołtarz z XIX-wiecznym krucyfiksem pochodzącym z byłego wyposażenia.


Nawa południowa


W południowej nawie mieści się krzyż upamiętniający nabożeństwo Drogi Krzyżowej odbywającej się co roku drogami miasta Bielsko-Biała.

Ołtarze


W roku 1991 r. w miejsce rozebranego w latach 60. XX wieku zrobiono nowy ołtarz główny. Wcześniej zastępowała go płaskorzeźbą Zygmunta Brachmańskiego. Prezentowała ona sylwetkę Chrystusa na krzyżu. Obecnie jest ona zdemontowana. W ołtarzu głównym mieści się tabernakulum uratowane z XIX-wiecznego wyposażenia.

W ołtarzu mieści się obraz z 1845 r. Przedstawia on św. Mikołaja wybawiającego rozbitków z tonącego statku. Z boku można podziwiać portrety św. Pawła i św. Brata Alberta autorstwa Piotra Kłoska.


Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej


Co budzi zainteresowanie Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej jako jedyna przeżyła wszystkie pożary świątyni. Od roku 1729 w kaplicy mieści się łaskami słynący obraz przywieziony z Tokaju przez płk Teodora Sułkowskiego. Zlokalizowane są tu również relikwie: św. Mikołaja, św. Franciszka z Asyżu,Dzieci Fatimskich jak również bł. Jerzego Popiełuszki. Kaplica znana jest z nabożeństw polskich, które odprawiał w niej na zalążka XX wieku słynny działacz polski – ks. Stanisław Stojałowski. Można o tym przeczytać na tablicy pamiątkowej.


Rzeźby św. Jana Nepomucena


W Kościele mieszczą się dwie rzeźby św. Jana Nepomucena (oprócz tej znajdującej się w portalu): w kruchcie południowej jak również w kruchcie centralnej. Ta wymieniona jako pierwsza została w latach 30. XX wieku przeniesiona z Rynku (Na Rynku mieści się aktualnie jej kopia).

źródło: Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej