Zamek Sułkowskich

Zamek książąt Sułkowskich - jest największym i najstarszym zabytkiem miasta Bielska-Białej. Znajduje się we wschodniej cząstce Starego Miasta przy głównej trasie przebiegającej przez miasto.

Obiekt zamkowy był zbudowany w XIV wieku.. Inicjatorem powstania warowni był książę cieszyński Przemysław I Noszak. Przez następne stulecia służył jako rezydencja Piastów cieszyńskich. Jest standardowy zamek miejski, od początku przyłączony w układ fortyfikacji Bielska i będącego równocześnie najważniejszym elementem jego obwarowań. Pełnił także rolę śląskiej twierdzy granicznej, strzegąc granicy dzielnicowej i państwowej na Białej.


Końcem XVI wieku zamek zaczął się przekształcać w rezydencję szlachecką. Od 1572 r. zamek stanowi centrum administracyjno-gospodarcze państwa bielskiego (od 1752 r. Księstwo Bielskie) jak również rezydencję jego posiadaczy. Mnogie przebudowy bardzo zmieniały i zamazały byłe elementy stylowe obiektu. W latach 1855-1864 miała miejsce ostatnia przebudowa ( powstała m.in. eklektyczna fasada zwrócona ku pl. Bolesława Chrobrego). Od 1945 r. j na zamku znajduje się rezydencja Muzeum w Bielsku-Białej , wcześniej był własnością rodu Sułkowskich.


W muzeum można podziwiać XIX-wieczną reprezentacyjną klatkę schodową, galerię sztuki polskiej i europejskiej od XIV do XVII wieku, aulę militariów i sztuki myśliwskiej, salon muzyczny, salon biedermeierowski, wystawę malarstwa polskiego i europejskiego od XIX do XX wieku, wystawę współczesnej sztuki regionu, ekspozycję prezentującą dzieje zamku, Bielska, Białej i okolic, ekspozycję etnograficzną, wystawę grafiki przełomu XIX i XX wieku, galerię malarstwa portretowego od roku 1800 do lat trzydziestych XX wieku, wnętrza z prezentacją pamiątek po rodzinie Sułkowskich i salę z rycerzem - lapidarium.

Historia zamku

Według legendy w rejonie dzisiejszego zamku w Bielsku-Białej znajdował się gródek rozbójników napadających na podróżnych handlarzy. Książę opolski Kazimierz rozprawił się ze zbójcami i przejął gród. W jego miejscu wybudował zameczek myśliwski. Jak pokazał czas jest on rozbudowany do postaci dosyć obszernego zamku. Przy zamku rozwijało się miasto Bielsko.

Z XIV wieku wywodzą się najstarsze części zamku. Kolejne wieki zapoczątkowały stopniową rozbudowę i przemiany. Zamek jest typem zamku miejskiego, który od początku włączono w układ fortyfikacji Bielska. Stanowił on najsilniejszy element jego obwarowań. Przez stulecia wypełniał rolę śląskiej twierdzy granicznej, najpierw strzegąc granicy księstw dzielnicowych cieszyńskiego i oświęcimskiego, q od połowy XV wieku granicy państwowej czesko-polskiej. Pod koniec XVI wieku rola obronna zamku zanikała. Od tego czasu można dostrzec jak zamek zmienia się w rezydencję szlachecką. Aktualny wygląd zamku wywodzi się z czasów ostatniej przebudowy z drugiej połowy XIX wieku. Zatarła ona doszczętnie ówczesne elementy stylowe zamku. W latach 1899-1973, w rejonie widocznego współcześnie od strony wschodniej ceglanego muru oporowego, znajdował się szereg tzw. Bazarów Zamkowych aranżujących efektowną podbudowę architektoniczną dla bryły budowli. Bazary wyburzono w związku z poszerzaniem ulicy Zamkowej.

Przez ponad dwa wieki zamek służył jako jedna z siedzib władających Księstwem Cieszyńskim Piastów. Od 1572 roku miały okazję stać się centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego bielskiego państwa stanowego, którym rządzili przedstawiciele szlacheckich rodzin Promnitzów, Schaffgotschów, Sunneghów, Solmsów i Haugwitzów. Od roku 1752 zostało ono podniesione do rzędu księstwa i przeszło pod panowania rodu Sułkowskich. Księstwo Bielskie egzystowało do 1849 rok. Wtedy to podczas inaugurowania w Austrii nowoczesnego rozpadu administracyjnego, zlikwidowano stare struktury feudalne. Rejony Księstwa Bielskiego weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego. Sam obiekt zamkowy jak również liczne dobra w mieście pozostały w posiadaniu Sułkowskich do 1945 roku. Po II wojnie światowej zamek przejęty został przez Państwo Polskie i służył jako rezydencja wielu instytucji kulturalnych. Od 1983 roku jego jedynym użytkownikiem jest państwowe Muzeum w Bielsku-Białej. Najstarszy opis zamku znajduje się w urbarzu państwa bielskiego z 1571 roku:

"Po pierwsze jest zamek w mieście Bielsku położony, dobrze wymurowany, w nim 15 pokojów oraz izb, też 22 starannie utrzymane sklepione pomieszczenia, duże i małe, wraz z nowo wzniesionym murowanym budynkiem browaru i słodowni, który poza obrębem zamku, lecz tuż obok jest ulokowany, do tego przynależne stajnie, duży spichlerz, pralnia oraz izby kąpielowe, obok których woda przepływa. Dalej przy zamku tym jest sad duży z urodzajnymi owocowymi drzewami, w nim również wszelakie zioła w razie potrzeby uprawiane być mogą, obok także łąka, i jest też przy nich nowo założony ogród chmielowy, w nim około poczwórnego małdra chmielu rok w rok rosnąć może. Są też w dwóch miejscach dobre stawy do zamku należące, gdzie wody nie zbraknie, w których ryby zimową porą trzymać można".

źródło: Zamek Sułkowskich  wirtualne-bielsko.pl